اثرات منفی شوری بر جذب و تعادل عناصر غذایی در گیاه، توسط پژوهشگران فراوانی مورد تاکید قرار گرفته است. زمانیکه گیاه در معرض تنش شوری واقع می شود، جذب نیتروژن بیش از سایر عناصر غذایی کاهش می یابد. به نظر می رسد با اعمال مدیریت کودی مناسب در اراضی شور، می توان ضمن افزایش عملکرد، خصوصیات کیفی محصول را نیز بهبود بخشید. لذا طی آزمایشی اثرات مصرف نیتروژن بر محتوی نیتروژن ارقام گندم نان تحت تاثیر تنش شوری مورد مطالعه قرار گرفت. تیمارهای آزمایشی عبارت بودند از: شوری در چهار سطح (0، 100، 200 و 300 مول بر متر مکعب از مخلوط نمک های کلریدسدیم و کلرید کلسیم به نسبت مولی 5 به 1)، نیتروژن در سه سطح (0، 2 و 4 مول بر متر مکعب نیترات آمونیوم) و سه رقم گندم هگزاپلوئید بهاره بنام های قدس (رقم ایرانی حساس به شوری)، کراس روشن 11 (ژنوتیپ ایرانی مقاوم به شوری) و خارچیا - 65 (رقم استاندارد مقاوم به شوری). آزمایش در محیط کشت ماسه و شرایط محیطی نسبتا کنترل شده انجام گرفت. نتایج حاصله نشان داد که شوری علیرغم اینکه جذب نیتروژن را بویژه قبل ازگرده افشانی بطور معنی داری کاهش داد، ولی غلظت نیتروژن در بخشهای مختلف گیاهی (ریشه، برگ، ساقه و دانه) لزوما کاهش نیافته و بسته به توانایی گیاه در جذب نیتروژن و تولید ماده خشک، ارقام مورد آزمایش عکس العمل متفاوتی نسبت به تنش شوری نشان دادند. مصرف نیتروژن در سطوح پایین تا متوسط شوری (100 تا 200 مول) سبب بهبود محتوی نیتروژن بافتهای گیاهی و افزایش شاخص برداشت نیتروژن، افزایش راندمان جذب و راندمان بهره وری نیتروژن و نهایتا افزایش راندمان مصرف نیتروژن گردید. در سطح حداکثر شوری (300 مول)، افزایش سطح نیتروژن در محیط رشد نه تنها اثرات سوء شوری را تعدیل نکرد بلکه سبب کاهش محتوی نیتروژن گیاه نیز گردید. با این حال، علیرغم کاهش تبعات شوری توسط نیتروژن، تعیین فرم و مقدار نیتروژن مصرفی در اراضی شور اهمیت زیادی داشته و نیازمند مطالعه بیشتری است.

زعفران (Crocus sativus L.) به عنوان با ارزش ترین محصول کشاورزی جهان بخش عمده ای از صادرات غیر نفتی ایران را به خود اختصاص داده است. با توجه به اهمیت کیفیت محصولات صادراتی و به منظور ارزیابی روابط بین درصد نیتروژن موجود در کلاله زعفران و برخی عوامل موثر بر آن، مطالعه ای در شهرستان قائنات واقع در استان خراسان جنوبی انجام شد که در آن 48 مزرعه زعفران در سال زراعی 91-1390 مورد بررسی قرار گرفت. عملکرد گل، نوع و میزان کود مصرفی از طریق پرسشنامه و درصد عناصر کلاله زعفران و ویژگی های خاک از طریق نمونه های گیاهی و خاکی جمع آوری شده از مزارع سه بخش مرکزی، نیمبلوک و سده به دست آمد. نتایج نشان داد که بیشترین و کمترین درصد نیتروژن کلاله زعفران به ترتیب با میانگین های 2.92 و 2.65 درصد در سنین سه و پنج سال به دست آمد. درصد نیتروژن کلاله زعفران بین مقادیر مختلف کود دامی و نیتروژنه مصرفی اختلاف معنی داری نشان نداد. توابع برازش داده شده بین درصد نیتروژن موجود در کلاله زعفران با درصد ماده آلی خاک در تمامی سنین مورد بررسی و با درصد پتاسیم کلاله زعفران فقط برای سنین دو و سه سال بیانگر ارتباط خطی مثبت و معنی دار بین آن ها بود، در حالی که برازش رگرسیونی بین درصد نیتروژن کلاله زعفران با عملکرد گل و هم چنین شوری خاک رابطه منفی را نشان داد. هم چنین درصد نیتروژن کلاله زعفران با درصد فسفر آن در سنین دو و سه سال رابطه منفی و برای سنین پنج و هفت سال رابطه مثبت و معنی دار را نشان داد. هرچند که میزان نیتروژن زعفران قائنات (با میانگین 2.79 درصد)در محدوده تعیین شده توسط سازمان بین المللی استاندارد قرار داشت اما با توجه به روابط معنی دار بین درصد نیتروژن کلاله با ماده آلی و شوری خاک باید، هم چنان مدیریت حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه امری ضروری و مورد توجه در این سیستم های زراعی باشد.

به منظور بررسی تاثیر منابع مختلف کودهای محتوی نیتروژن پایه، بر عملکرد، کار ایی نیتروژن (NUE) Nitrogen Use Efficiency و درصد بازیافت نیتروژن (NARF) Fraction Nitrogen Apparent Recovery، در گندم آبی(Triticum aestivum L.)، آزمایشی دو ساله در ایستگاه تحقیقات خاک و آب کرج از سال 1383 اجرا گردید. آزمایش در سال اول در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 6 تیمار و 3 تکرار انجام شد. تیمار اول (شاهد) شامل مصرف تمامی عناصر غذایی پر مصرف و کم مصرف - (ریزمغذی) منهای نیتروژن)؛ تیمار دوم=مصرف 150 کیلوگرم در هکتار نیتروژن از منبع اوره به عرف گندمکاران پیشرو (سه بار سرک اوره)؛ تیمار سوم=یک سوم نیتروژن از منبع اوره با پوشش گوگردی(SCU)  به صورت پایه + دو سرک اوره؛ تیمار چهارم=مصرف تمام 150 کیلوگرم نیتروژن به صورت پایه از منبع SCU؛ تیمار پنجم=مصرف 150 کیلوگرم در هکتار نیتروژن از منبع اوره در دو سرک اوره (عرف زارعین معمولی) و تیمار ششم=یک سوم نیتروژن از منبع کود کامل پرمصرف به صورت پایه+دو سرک اوره انجام شد. پس از بررسی نتایج سال اول، مقادیر عناصر غذایی مازاد موجود در کودهای کامل پرمصرف (فسفر، پتاسیم و روی) و  SCU(گوگرد) تامین، مقدار نیتروژن مصرفی تا 180 کیلوگرم در هکتار افزایش داده شد و هفت تیمار به شرح تیمار اول=شاهد؛ تیمار دوم=دو سرک اوره؛ تیمار سوم=سه سرک اوره؛ تیمار چهارم=پنج سرک اوره با آب آبیاری؛ تیمار پنجم=اوره پایه زیر بذر+چهار سرک اوره؛ تیمار ششم=اوره پایه از منبع +SCU چهار سرک اوره و تیمار هفتم=اوره پایه از منبع کود کامل پرمصرف+چهار سرک اوره اعمال گردید. پس از عملیات آماده سازی زمین، طرح پیاده گردید. سایر کودهای مورد نیاز بر اساس آزمون خاک تامین شد. نتایج حاصله در سال اول نشان داد، عملکرد دانه در تیمارهای دوم و ششم (5145 و 5067 کیلوگرم در هکتار) در مقایسه با شاهد (3068 کیلوگرم در هکتار) به طور معنی داری در سطح یک درصد افزایش یافت. NUE (13.8 و 13.2 کیلوگرم در کیلوگرم) و NARF (41.2 و 38.2 درصد) نیز در این دو تیمار در گروه برتر قرار گرفتند. در سال دوم، بیشترین عملکرد (6335 کیلوگرم در هکتار)، کارایی (16.2 کیلوگرم در کیلوگرم) و بازیافت نیتروژن (50 درصد) در تیمار ششم مشاهده شد. علت افزایش عملکرد،NUE  و NARF در سال دوم آزمایش عمدتا مربوط به جایگزینی SCU و کود کامل پرمصرف با اوره پایه، افزایش مقدار نیتروژن و تعداد دفعات تقسیط بود. بازده اقتصادی برای هر دو سال محاسبه و همین تیمارها در گروه برتر قرار گرفته و میانگین آنها بدون اعمال هرگونه یارانه به ترتیب 14، 8 و 4 گردید. به رغم آن که بازده اقتصادی تیمار دوم بیشترین بود. لیکن به دلایل متعددی از جمله افزایش عملکرد هکتاری دانه گندم، افزایش NUE و NARF، ذخیره سازی عناصر غذایی بیشتر در خاک ذخیره سازی، جلوگیری از هدررفت (آبشویی و تصعید) نیتروژن و حفظ محیط زیست، جایگزینی یک سوم اوره مصرفی (قبل از کاشت) با کود کامل پرمصرف و یا SCU مورد تایید قرار گرفت. بنابراین، اجرائی نمودن نتایج حاصله در چند استان گندم خیز کشور، توصیه می گردد.

به منظور بررسی تاثیر تاریخ کاشت و جنیستئین بر مقدار نیتروژن و گره‎زایی سه گونه یونجه یکساله، آزمایشی در شرایط مزرعه ای به صورت فاریاب در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شاهد در سال های 1384 و 1385 انجام گرفت. آزمایش در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی به صورت کرت های دو بار خرد شده در چهار تکرار انجام شد. تاریخ های کاشت (اول، دهم و بیستم اسفند) در کرت های اصلی و گونه های یونجه یکساله (Medicago polymorpha cv. Santiago, M. rigidula cv. Rigidula, M. radiata cv Radiata) در کرت های فرعی و غلظت های مختلف جنیستئین (0 و 20 میکرومول بر لیتر) در کرت های فرعی فرعی قرار گرفتند. محتوی نیتروژن گیاه، گره زایی و سایر صفات در گونه های مورد بررسی تفاوت معنی داری داشتند. گونه M. polymorpha در تاریخ کاشت سوم (بیستم اسفند) نسبت به گونه های دیگر از نظر وزن خشک گره، تعداد گره، تعداد گره در هر کلون و تعداد دسته گره و قطر گره برتر بود. گونه M. rigidula نسبت به سایر گونه ها مقاومت بیشتری به سرما در تاریخ اول کاشت نشان داد، همچنین 20 میکرومول در لیتر جنیستئین تاثیر افزاینده ای بر گره زایی و محتوی نیتروژن در تمامی گونه های یونجه یکساله داشت. جنیستئین در تاریخ کشت اول در تمام گونه ها باعث افزایش گره زایی و محتوی نیتروژن گیاه شد که این امر موید تاثیر این ماده در بهبود گره زایی و افزایش محتوی نیتروژن یونجه های یکساله در شرایط مزرعه می باشد.

نقش کاربرد ریزوبیوم هم از جنبه اقتصادی و هم از جنبه زیست محیطی شایان توجه می باشد. با توجه به این که استان مرکزی از مناطق مهم کشت لوبیا در کشور محسوب می شود، لذا این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با پنج سویه باکتری، مصرف کود نیتروژنه (100 کیلوگرم در هکتار نیتروژن) و شاهد (بدون تلقیح و مصرف کود) و سه رقم لوبیاسفید با سه تکرارطی دو سال (89-1388) در ایستگاه ملی لوبیا خمین اجرا شد. کود نیتروژن در سه تقسیط (یک سوم موقع کاشت، یک سوم اواسط رشد رویشی و یک سوم در مرحله گلدهی) استفاده شد. نتایج نشان داد عامل رقم بر صفات وزن100دانه، تعداد دانه در غلاف، وزن ماده خشک در سطح احتمال 1درصد و بر صفت تعداد غلاف در بوته در سطح 5درصد تفاوت معنی داری دارد. عامل باکتری در سطح احتمال 1درصد برصفات نیتروژن دانه، وزن ماده خشک، نیتروژن مرحله گلدهی، وزن ماده خشک مرحله گلدهی و نیتروژن کاه و در سطح احتمال 5درصد بر صفت تعداد دانه در غلاف تفاوت معنی داری را ایجاد نمود. اثر متقابل رقم و ریزوبیوم بر صفات وزن100دانه (بیشترین مقدار 01/32گرم از رقم درسا و سویه R156)، وزن ماده خشک، وزن ماده خشک مرحله گلدهی (بیشترین مقدار به میزان 3/78گرم از رقم دانشکده و سویه R116) و نیتروژن کاه در سطح احتمال1درصد و بر صفات تعداد غلاف در بوته (بیشترین تعداد 7/10 از رقم درسا و مصرف 100کیلوگرم در هکتار نیتروژن که تفاوت معنی داری با رقم شکوفا و سویه R156 به تعداد 5/10 نداشت) و نیتروژن مرحله گلدهی (97/1درصد از رقم شکوفا و مصرف100کیلوگرم نیتروژن و 93/1درصد از رقم دانشکده و رقم R133 که تفاوت معنی داری نداشتند) در سطح احتمال 5درصد تفاوت معنی داری را نشان می دهد. محتوی بالای نیتروژن دانه در تیمارهای تلقیح شده تاکیدی بر استفاده ریزوبیوم در مزارع لوبیاکاری است. در بین سویه های باکتریایی استفاده ازسویه R156 به عنوان سویه مناسب قابل توصیه است.

به منظور ارزیابی اثر منابع مختلف کودهای نیتروژن پایه (اوره، سولفات آمونیوم، اوره با پوشش گوگردی و عدم مصرف کود نیتروژن پایه) و اسید هیومیک (مصرف و عدم مصرف) بر عملکرد، اجزای عملکرد و کارایی مصرف نیتروژن گندم، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 95-1394 در مزرعه تحقیقاتی شرکت مزارع نوین ایرانیان واقع در شهرستان ورامین انجام شد. نتایج نشان داد که اثر نوع کود نیتروژن بر تمامی صفات مورد مطالعه معنی دار بود. بیش ترین ارتفاع بوته، عملکرد بیولوژیک، تعداد پنجه در بوته و تعداد سنبله در متر مربع از تیمار کود اوره به دست آمد. اما بیش ترین وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله، عملکرد دانه و شاخص برداشت در تیمار اوره با پوشش گوگردی تولید شد و مصرف کود اوره با پوشش گوگردی نسبت به اوره و سولفات آمونیوم به ترتیب 10 و 23.2 درصد عملکرد دانه را افزایش داد. هم چنین، کاربرد اسید هیومیک، وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله و عملکرد دانه گندم را به ترتیب به مقدار 14.0، 17.8 و 24 درصد افزایش داد. مصرف کود اوره با پوشش گوگردی و اسید هیومیک، افزایش کارایی مصرف نیتروژن را به دنبال داشت. بنابراین می توان با مصرف اوره با پوشش گوگردی به عنوان کود پایه و کاربرد اسید هیومیک، ضمن افزایش عملکرد گندم، هدر روی نیتروژن را کاهش داد.

مقدمه: خرفه گیاه دارویی ارزشمندی است و بررسی تغییرات عملکرد کمی و فیتوشیمیایی آن در شرایط خشکی ضروری می باشد.هدف: بررسی تاثیر کود نیتروژن بر عملکرد کمی و محتوی روغن بذر گیاه خرفه تحت خشکی و بررسی امکان جایگزینی کود زیستی با کود شیمیایی.روش بررسی: این تحقیق در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شاهد در سال 1391 به صورت اسپلیت پلات در قالب بلوک های کامل تصادفی در 3 تکرار اجراشد. آبیاری به عنوان عامل اصلی در سطوح 50±3، 100±3 و 150±3 میلی متر تبخیر از تشتک تبخیر و همچنین کاربرد کود به عنوان عامل فرعی در سطوح شاهد (بدون مصرف کود)، مصرف 250 کیلوگرم اوره، مصرف تلفیق 125 کیلوگرم کود شیمیایی اوره 2.5 + لیتر کود زیستی نیتروژن و 5 لیتر در هکتار کود زیستی نیتروژن بودند.نتایج: تیمارهای خشکی و کودی بر ارتفاع بوته، وزن تر برگ، ساقه، وزن تر کل، وزن خشک برگ، ساقه، وزن خشک کل، عملکرد دانه، محتوی نسبی آب (RWC)، محتوی روغن دانه و عملکرد روغن دانه تاثیر معنی داری داشته است (P£0.01). بیشترین عملکرد کمی و کیفی خرفه از تیمار تلفیقی کودی و آبیاری مطلوب (50±3) میلی متر تبخیر و کمترین عملکرد کمی و کیفی خرفه نیز از تیمار شاهد و تنش شدید (150±3) میلی متر تبخیر حاصل شد. به کارگیری تیمار تلفیق کودی تحت آبیاری مطلوب سبب افزایش محتوی روغن (23 درصد) نسبت به شاهد شد.نتیجه گیری: خشکی سبب کاهش عملکرد کمی و محتوی روغن بذر خرفه شد. با کاربرد تلفیق تیمار کود زیستی نیتروژن (نیتروکسین) و اوره، میزان عملکرد کمی و کیفی گیاه خرفه بیشتر شد. همچنین می توان با کاهش مصرف کودهای شیمیایی و امکان جایگزینی کودهای زیستی در راستای کاهش آلودگی زیست محیطی گام برداشت.

این آزمایش با هدف بررسی اثر کاشت پشته مرتفع و سطوح اوره بر شاخص های کارایی نیتروژن، عملکرد کمی و محتوای نیتروژن گندم در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار طی سال زراعی 95-1394 انجام شد. دو روش کاشت (مرسوم و پشته مرتفع) و پنج سطح صفر، 100، 200، 300 و 400 کیلوگرم اوره در هکتار به ترتیب به عنوان عامل های اصلی و فرعی مدنظر قرار گرفتند. صفات مورد مطالعه شامل عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، محتوی نیتروژن دانه و کاه و شاخص های کارایی نیتروژن (جذب، تبدیل و مصرف) بودند. نتایج نشان داد که اثر ساده و متقابل روش کاشت و کود اوره بر عملکرد دانه و بیولوژیک، محتوی نیتروژن دانه و کاه، کارایی جذب، تبدیل و مصرف نیتروژن معنی دار (05/0≥ p) بود. بالاترین و پایین ترین کارایی جذب نیتروژن به ترتیب برای تیمار پشته مرتفع و بدون مصرف نیتروژن (45/0 کیلوگرم نیتروژن گیاه بر کیلوگرم نیتروژن خاک) و روش رایج و 400 کیلوگرم اوره در هکتار (14/0 کیلوگرم نیتروژن گیاه بر کیلوگرم نیتروژن خاک) به دست آمد. شاخص های کارایی جذب و مصرف نیتروژن در روش پشته مرتفع بالاتر از روش رایج بود. بیشترین و کمترین کارایی مصرف نیتروژن به ترتیب مربوط به تیمارهای پشته مرتفع و شاهد (65/36 کیلوگرم نیتروژن دانه بر کیلوگرم نیتروژن گیاه) و روش رایج و 400 کیلوگرم اوره در هکتار (63/10 کیلوگرم نیتروژن دانه بر کیلوگرم نیتروژن گیاه) بود. با افزایش مصرف اوره از صفر به 400 کیلوگرم در هکتار، کارایی مصرف نیتروژن 62 درصد کاهش یافت.

امروزه تشخیص گیاه مبنا یکی از مهم ترین روش های تعیین وضعیت نیتروژن در گیاه می باشد. به منظور برقراری ارتباط بین داده های حاصل از کلروفیل متر و وضعیت نیتروژن در ژنوتیپ های گندم دیم در مدیریت های مختلف مصرف نیتروژن به عنوان ابزاری جهت دستیابی به عملکردهای مطلوب، آزمایشی به صورت کرت های دوبارخردشده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی 90-1389 در موسسه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه به اجرا درآمد. آزمایش شامل زمان مصرف نیتروژن (کل نیتروژن مصرفی در پاییز و مصرف تقسیطی آن به صورت در پاییز و در بهار در مرحله ZGS32) به عنوان عامل اصلی، چهار سطح نیتروژن (صفر، 30، 60 و 90 کیلوگرم نیتروژن در هکتار) به عنوان عامل فرعی اول و 7 ژنوتیپ گندم دیم به عنوان عامل فرعی دوم بود. در مراحل شروع پنجه (GS22)، پنجه کامل (GS29)، طویل شدن ساقه (GS32)، ظهور برگ پرچم (GS39) و گلدهی (GS60)، شاخص نسبی کلروفیل با استفاده از دستگاه SPAD قرائت و با اجزای کلروفیل کل، کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل c و کاراتنوئیدهای اندازه گیری شده در شرایط آزمایشگاهی برازش داده شد. نتایج نشان داد، شاخص کلروفیل همبستگی مثبت و معنی داری با کلروفیل کل، کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل c و کاراتنوئیدها داشت. مصرف تقسیطی نیتروژن توانست شاخص کلروفیل (3/8 درصد) و اجزای کلروفیل (کلروفیل کل، a، b و c به ترتیب 0/15، 1/11، 9/10 و 0/27 درصد) و پروتئین دانه (5/8 درصد) را به استثنای کاراتنوئیدها به طور معنی داری افزایش دهد. مصرف نیتروژن توانست تمامی شاخص های کلروفیل را در گیاه تحت تاثیر قرار داده و به طور معنی داری آنها را تغییر دهد. ایده آل ترین شرایط از لحاظ شاخص های کلروفیل در گیاه با مصرف 72 کیلوگرم نیتروژن در هکتار به دست آمد. ژنوتیپ 1 مطلوب ترین و آذر 2 نامناسب ترین وضعیت را از لحاظ شاخص های کلروفیل و نسبت کلروفیل کل به کاراتنوئیدها (مطلوب 70-40) در گیاه به عنوان شاخص مقاومت به تنش به خود اختصاص دادند.